Muzealia po rabinach Wojska Polskiego (1918–1945) w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Grzegorz Pawlikowski

doi:10.5281/zenodo.21452510

Autor

Grzegorz Pawlikowski Autor https://orcid.org/0000-0001-5485-8238

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21452510

Słowa kluczowe:

Żydzi, rabini, Wojsko Polskie, mniejszość narodowa

Abstrakt

Polska odrodziła się w 1918 r. jako państwo wielonarodowościowe i wielowyznaniowe. Jedną z najliczniejszych mniejszości była społeczność żydowska, licząca około 7–8% ludności. Żydzi stanowili istotną liczebnie i procentowo część żołnierzy Wojska Polskiego. Władze państwowe dążyły do tego, aby służący w armii Żydzi mieli zapewnioną opiekę i posługę duchową. Celem artykułu jest prezentacja muzealiów znajdujących się w zasobie Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, które związane są z rabinami wojskowymi, takim jak Józef Mieses, Baruch Steinberg i Abraham Bromberg.

Bibliografia

Teczka personalna Abrahama Bromberga.

Materiały archiwalne z lat 1908–1939

Generał Wladyslaw Anders Archives, Document number 1, oh.72/lj/BD/44 Hoover Institution, Stanford University, Palo Alto, California.

Decyzja nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 r. w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie.

Dekret Naczelnego Wodza Wojsk Polskich z 18 stycznia 1919 r., Dziennik Rozkazów Wojskowych 1919, nr 10, poz. 373.

Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 6 z 23 marca 1932 r., Warszawa 1932.

Kompetencje Sekcji Religijno-Wyznaniowej, Dziennik Rozkazów Wojskowych 1919, nr 71, poz. 3404.

Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 13 z 8 czerwca 1922 r., Warszawa 1922.

Stworzenie Sekcji Religijno-Wyznaniowej, Dziennik Rozkazów Wojskowych 1919, nr 71, poz. 2313.

Wykaz odznaczonych Orderem Orła Białego przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę.

Zarządzenie o nadaniu Złotego Krzyża Zasługi, „Monitor Polski” 1928, nr 65, poz. 88.

Zarządzenie o nadaniu Złotego Krzyża Zasługi, „Monitor Polski” 1937, nr 260, poz. 411.

Andrzejewski Z., Płk dr Józef Mieses (1882–1941), „Rocznik Przemyski” 2006, nr 4, s. 225–228.

Banaszek T., Stosunek mniejszości żydowskiej do służby w Wojsku Polskim II Rzeczypospolitej na przykładzie województwa kieleckiego (1919–1939), [w:] T. Domański, E. Majcher-Ociesa (red.), Żydzi i wojsko polskie w XIX i XX wieku, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 112–130.

Brzoza C., Polska w czasach niepodległości i drugiej wojny światowej 1918–1945, Fogra, Kraków 2001.

Ciemiński Ł., Abraham Icchak Bromberg – ostatni rabin Grudziądza, kapitan armii Polskiej na Wschodzie, „Mądry Abraham z Polski”, [w:] M. Krotofil, P. Nastrożny (red.), Wojsko na przestrzeni miast, t. 1, Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu – TNT, Toruń – Grudziądz 2022, s. 99–106.

Fałowski J., Mniejszość żydowska w parlamencie II Rzeczypospolitej (1922–1939), Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2006.

Godziemba-Maliszewski W., Simon Schochet (1926–2011), „The Polish Review” 2012, t. 57, nr 1, s. 141–143.

Kęsik J., Służba zasadnicza żołnierzy pochodzenia żydowskiego w Wojsku Polskim w latach 1921–1939, [w:] T. Domański, E. Majcher-Ociesa (red.), Żydzi i wojsko polskie w XIX i XX wieku, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 95–111.

Levy I., Now I Can Tell. Middle Eastern Memories, Dalkeith Press Ltd., Kettering 1978.

Meirtchak B., Żydzi – żołnierze wojsk polskich polegli na frontach II wojny światowej, Bellona, Warszawa 2001.

Mieses J., Beiträge zu Jonathan Eibeschütz’ Biographie, „Mitteilungen zur jüdischen Volkskunde” 1919, nr 1–2 (61–62), s. 29–30.

Mieses J., Die älteste gedruckte deutsche Uebersetzung des jüdischen Gebetbuches a. d. Jahre 1530 und ihr Autor Anthonius Margaritha: eine literarhistorische Untersuchung, R. Löwit, Wiedeń 1916.

Mieses J., Eine mißverstandene Midraschstelle, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums”, 1929, nr 7, s. 477–478.

Mieses J., Encyclopedia Judaica [rec.], „Przegląd Orjentalistyczny” 1929–1930, t. 7, s. 313–321.

Mieses J., Hebräisches und aramäisches Handwörterbuch über das Alte Testament von Wilhelm Gesenius, Frants Buhl [rec.], „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums” 1924, nr 4–6, s. 169–173.

Mieses J., Kazanie uroczyste w dniu urodzin cesarza Karola I, dnia 17 sierpnia 1918. W Synagodze Głównej w Jarosławiu, czysty dochód przeznaczony na rzecz domu sierot wojennych żydowskich w Jarosławiu, Jarosław 1918.

Mieses J., Lazarus Goldschmied: Babylonische Talmud, „Przegląd Orjentalistyczny” 1935, t. 11, s. 238–245.

Mieses J., Neuhebräisches Wörterbuch. Ein Supplement enthaltend Berichtungen und Ergänzungen zu J. Levy’s Neuhebr. Worterbuche, Wiedeń 1919.

Mieses J., Rozbiór krytyczny arabskiego przekładu ksiąg I i II Pentateucha Rabbi Sadjasza Gaona (w X.), [w:] Sprawozdanie gimnazjum z wykł. w jęz. polskim w Przemyślu za r. 1914, cz. 1, Przemyśl 1914, s. 1–31.

Mieses J., Segal M. H., A Grammar of Mishnaic Hebrew [rec.], „Przegląd Orjentalistyczny” 1928, t. 6, s. 237–243.

Mieses J., Textkritische Bemerkungen zu R. Saadja Gaons arabischer Pentateuchübersetzung, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums”, 1919, nr 3, s. 269–290.

Mieses J., Thesaurus philosophicus linguae hebraicae et veteris et recentioris. Auctore Jac. Klatzkin, „Przegląd Orjentalistyczny” 1933, t. 9, s. 173–177.

Mieses J., Zur hebräischen Sprachforschung, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums“ 1921, nr 5, s. 246–252.

Mieses J., Zur hebräischen Sprachforschung, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums“ 1922, nr 4, s. 305–309.

Mieses J., Zur hebräischen Wortforschung, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums“ 1923, nr 6, s. 249–253.

Młynarski B., W niewoli sowieckiej, Gryf Publikations LTD, Londyn 1974.

Pięcioksiąg Mojżesza. Księga I–V: Genezis w języku hebrajskim z przekładem polskim rabina dr-a Józefa Miesesa, Naczelnego Rabina Wojsk Polskich, Symcha Freund, Przemyśl 1931.

Steinberg D.M., Responsum on Problems od Adoption in Jewish Law, Office of the Chief Rabbi, Londyn 1962.

Strzyżewski S., Dezercje Żydów z Armii Andersa w świetle dokumentów Instytutu Polskiego i Muzeum im. Władysława Sikorskiego w Londynie, „Zeszyty Naukowe WSOWL” 2012, t. 163, nr 3, s. 220–238.

Szczygielski K., Niekatolickie duszpasterstwo wojskowe w Polsce XX wieku, [w:] A. Lityński, P. Fiedorczyk (red.), Wielokulturowość polskiego pogranicza, Wydawawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2003, s. 667–682.

Żarnowski J., Społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1973.