Japońska strzelba lontowa tanegashima. Historia, technika, muzealny świadek epoki
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21453151Słowa kluczowe:
Tanegashima, arkebuz, strzelba lontowa, Japonia, Sengoku, Edo, Oda Nobunaga, Aoi TakezōAbstrakt
Tanegashima – japońska strzelba lontowa stanowi istotny element dziedzictwa militarnego Japonii, łącząc europejskie wzorce technologiczne z rodzimą tradycją rzemieślniczą i artystyczną. Choć broń palna była znana wcześniej, przybycie Portugalczyków w 1543 r. zapoczątkowało intensywną produkcję i popularyzację lokalnej broni w postaci arkebuzów, a wyspa Tanegashima stała się pierwszym kluczowym ośrodkiem tego rzemiosła. Upowszechnienie strzelb lontowych wpłynęło na sztukę wojenną okresu Sengoku, wzmacniając rolę piechoty ashigaru i stosowaną taktykę, wprowadzając pierwszy w udokumentowanej historii ostrzał rotacyjny zastosowany przez Odę Nobunagę. Broń palna funkcjonowała równolegle z tradycyjnym uzbrojeniem i zachowała znaczenie także w epoce Edo, sprzyjając rozwojowi rodzinnych warsztatów rusznikarskich oraz regionalnych stylów. Przykładem wysokiego poziomu tego rzemiosła jest egzemplarz tanegashimy z kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu, wykonany w XIX w. przez rusznikarza Aoi Takezō z prowincji Ise. Egzemplarz ten łączy funkcjonalność z bogatą symboliką zdobniczą i stanowi cenne świadectwo długiej obecności broni lontowej oraz wyjątkowej kultury militarnej Japonii.
Bibliografia
Behrendt P., Samuraje i broń palna, „Torii” 2013, nr 17, s. 51–57.
Bottomley I., Hopson A.P., Arms and Armor of the Samurai, Defoe Publishing, New Jersey 1988.
Bunshi N., Teppō-ki, 1606.
Endo Y., 1872 Toshi jūhō torishimari kisoku no seitei kateii, „Biuletyn Uniwersytetu Edukacji Hokkaido [Nauki humanistyczne i społeczne]” 2012, t. 62, nr 2, s. 1–13
Gradowski M., Żygulski Z., Słownik polskiej terminologii uzbrojenia historycznego, seria B, t. 71, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Warszawa 1982.
Gyūichi Ō., The Chronicle of Lord Nobunaga, Brill, Leiden 2011.
Inatomi I., Inatomi-ryū hōjutsu hidensho, XVII w.
Lidin O.G., Tanegashima: the arrival of Europe in Japan, Nordic Institute of Asian Studies, Kopenhaga 2002.
Matsuzakashi-shi dai 6-kan shiryō-hen bunkazai, Sojinsha Co., 1979.
Shizmazu T., Takahisa Kō o fu-chū, XVII w.
Ströhl H.G., Herbarz Japoński, Diamond Books, Bydgoszcz 2021.
Sugawa S., The Japanese Matchlock, A Story of The Tanegashima, Tokio 1991.
Turnbull S., War in Japan 1467–1615, Osprey Publishing, Oxford 2002.
Varley P., Oda Nobunaga, Guns, and Early Modern Warfare in Japan, [w:] Baxter J.C., Fogel J.A., Nakai K.W., Tonomura H., Wakita H., Varley H.P., McMullen J., Walthall, A., Roberts L., Suzuki S., Steele M.W. (red.), Writing histories in Japan: Texts and their transformations from ancient times through the Meiji era, International Research Center for Japanese Studies, Kyoto 2007, s. 105–125.
Yamashina T. Tokitsugu kyōki, XVI w.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jakub Łuka (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Wszystkie artykuły udostępniane są na licencji:
Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
