Tom 15 (2026)

Szanowni Państwo,
oddajemy do rąk Czytelników piętnasty tom „Muzealnictwa Wojskowego”. Publikacja ta potwierdza interdyscyplinarny charakter naszego periodyku, łącząc zagadnienia z zakresu muzeologii, bronioznawstwa, weksylologii, archiwistyki, historii sztuki, konserwacji zabytków oraz historii wojskowości.

Tom otwiera artykuł poświęcony jednemu z najważniejszych osiągnięć Muzeum Wojska Polskiego ostatnich lat – nowo utworzonemu Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Ossowie. Nowy oddział Muzeum Wojska Polskiego stanowi nie tylko miejsce upamiętnienia jednego z najważniejszych zwycięstw oręża polskiego, lecz także nowoczesną przestrzeń edukacji historycznej, wykorzystującą współczesne środki narracji muzealnej do opowiadania o wojnie polsko-bolszewickiej i odzyskanej niepodległości.
W dziale muzealnictwa znalazły się również opracowania poświęcone początkom kolekcjonerstwa w Polsce od XVI w., muzealiom związanym z rabinami Wojska Polskiego oraz zagadnieniom wykorzystania dziedzictwa historycznego i kulturowego w procesie budowania współczesnej tożsamości narodowej Arabii Saudyjskiej. Różnorodność podejmowanych tematów pokazuje, że współczesne muzealnictwo coraz częściej wykracza poza tradycyjnie rozumianą opiekę nad zbiorami, stając się ważnym uczestnikiem debaty nad pamięcią historyczną i tożsamością społeczeństw.

Czytelnicy zainteresowani historią wojskowości i uzbrojenia znajdą w bieżącym tomie artykuły poświęcone sztandarom Wojska Polskiego wzoru 1919, japońskiej strzelbie lontowej tanegashima, rozwojowi zamka skałkowego oraz pierwszą część opracowania dotyczącego karabinów samopowtarzalnych i automatycznych konstrukcji Fiodora Tokariewa znajdujących się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego. Publikacje te ukazują zarówno techniczny rozwój uzbrojenia, jak i jego wpływ na ewolucję sztuki wojennej.

W dziale archiwalnym prezentujemy dokumenty związane ze stuleciem przewrotu majowego, w tym ostatni rozkaz prezydenta Stanisława Wojciechowskiego skierowany do Wojska Polskiego. Z kolei dział poświęcony sztuce przedstawia najnowsze nabytki Muzeum Wojska Polskiego – plakaty dotyczące wojny polsko-bolszewickiej pozyskane do zbiorów w latach 2021–2025, będące świadectwem zarówno historii konfliktu, jak i rozwoju polskiej grafiki propagandowej.

Szczególne miejsce zajmuje artykuł poświęcony rekonstrukcji i renowacji czołgu rozpoznawczego TK-S. Proces przywracania sprawności i historycznego wyglądu jednemu z najcenniejszych zabytków polskiej techniki wojskowej doskonale ilustruje współczesne wyzwania stojące przed konserwatorami muzealiów oraz znaczenie współpracy specjalistów z różnych dziedzin.

Dział historii wojskowości przynosi opracowania dotyczące udziału płk. Francesco Nullo i Legii Włosko–Francuskiej w powstaniu styczniowym oraz biografii płk. audytora Edwarda Saskiego – działacza niepodległościowego, wojskowego prawnika i jednej z ofiar zbrodni katyńskiej. Oba teksty przypominają o międzynarodowym wymiarze polskich dążeń niepodległościowych oraz o ludziach, których służba państwu polskiemu na trwałe zapisała się w jego historii.

Rozdział „Pro Memoria” został poświęcony osobom zasłużonym dla polskiego muzealnictwa wojskowego. W tym tomie wspominamy Iwonnę Sobierajską oraz Pawła Galasa – ludzi, których działalność pozostawiła trwały ślad w naszej instytucji.

Mamy nadzieję, że ten tom będzie nie tylko źródłem nowych ustaleń badawczych, lecz także inspiracją do dalszych studiów nad historią oręża polskiego i ochroną dziedzictwa militarnego. Dzięki zaangażowaniu autorów reprezentujących muzea, uczelnie wyższe i stowarzyszenia naukowe czasopismo pozostaje forum wymiany wiedzy i doświadczeń, służąc zarówno środowisku muzealników, jak i wszystkim zainteresowanym historią wojskowości.

Prof. dr hab. Bogusław Pacek
Dyrektor Muzeum Wojska Polskiego